अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव वाढतच असल्याने, जगातील सर्वात मोक्याच्या ऊर्जा आणि मालवाहतुकीच्या मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीला अभूतपूर्व संकटाचा सामना करावा लागत आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ इराणच्या क्षेपणास्त्र प्रक्षेपण स्थळांवर आणि नौदल लक्ष्यांवर अमेरिकेने केलेल्या ताज्या लष्करी हल्ल्यानंतर, जगातील सुमारे एक-पंचमांश तेल व्यापाराची वाहतूक करणारा हा सागरी मार्ग जवळजवळ ठप्प झाला आहे. याचे पडसाद केवळ ऊर्जा बाजारापुरते मर्यादित न राहता, गुंतागुंतीच्या जागतिक पुरवठा साखळीतून जहाजवाहतूक, उत्पादन आणि अगदी लोकांच्या जेवणापर्यंत पोहोचले आहेत.
स्थानिक वेळेनुसार १९ ते २० मार्च दरम्यान, मध्य पूर्वेतील अमेरिकेच्या लष्करी कारवायांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली. अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने स्पष्टपणे जाहीर केले की, अमेरिकी सैन्य होर्मुझच्या सामुद्रधुनीला आणि जवळच्या आंतरराष्ट्रीय सागरी वाहतुकीला धोका निर्माण करणाऱ्या इराणी नौदल लक्ष्यांचा नाश करत आहे. त्याच वेळी, अमेरिकी प्रसारमाध्यमांनी उघड केले की पेंटागॉन एका अधिक धाडसी मोहिमेची योजना आखत आहे: अमेरिकेचे ३१ वे मरीन एक्सपेडिशनरी फोर्स, ज्यात अंदाजे २,२०० जवान आहेत, एका उभयचर हल्ला जहाजातून जपानहून मध्य पूर्वेकडे येत असून, ते एका आठवड्याच्या आत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. इराणला होर्मुझची सामुद्रधुनी उघडण्यास भाग पाडण्यासाठी दबावतंत्र म्हणून, इराणचा सर्वात मोठा कच्च्या तेलाचा निर्यात तळ असलेले खारग बेट ताब्यात घेण्यासाठी या दलाचा वापर केला जाऊ शकतो.
इस्रायल आणि इराण यांच्यातील प्राणघातक संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर ही लष्करी कारवाई करण्यात आली आहे. इस्रायलचे पंतप्रधान नेतान्याहू यांनी इराणच्या गॅस क्षेत्रांवरील हवाई हल्ले मान्य केले, परंतु ऊर्जा प्रकल्पांवरील पुढील हवाई हल्ले 'स्थगित' करण्याच्या अमेरिकेचे अध्यक्ष ट्रम्प यांच्या मागणीचे ते 'पालन' करतील असे सांगितले. तथापि, अमेरिकन लष्कराचा थेट सहभाग हे दर्शवतो की, ऊर्जा प्रकल्पांवरील बॉम्बहल्ल्यात थोडी शिथिलता आणली तरी, सागरी मार्गांवरील लष्करी खेळ नुकताच सुरू झाला आहे. अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडचे माजी कमांडर फ्रँक मॅकेन्झी यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, खारग बेटावर कब्जा करणे किंवा ते नष्ट केल्यास इराणी आणि जागतिक अर्थव्यवस्थांचे 'भरून न येणारे नुकसान' होईल. जागतिक सागरी वाहतूक उद्योगासाठी, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीची सध्याची स्थिती आता 'उच्च धोका' राहिलेली नाही, तर ती एक वास्तविक 'नाकेबंदी' आहे.
सर्वप्रथम, विम्याचा अनियंत्रित खर्च आहे. व्यापारी जहाजांवरील वारंवार होणारे हल्ले आणि खलाशांच्या जीवितहानीमुळे, अनेक विमा संस्थांनी संबंधित मार्गांवरील विमा सेवा रद्द केल्या आहेत किंवा त्यावर कठोर निर्बंध लादले आहेत. याला प्रतिसाद म्हणून,ग्लोबलिंकमोफत विमा देण्याचे प्राधान्य धोरण सुरू केले आहे. विशिष्ट माहितीसाठी, कृपया संपर्क साधा.ग्लोबलिंक.
दुसरे म्हणजे, होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्याचा परिणाम केवळ मोटारींच्या इंधन टाक्यांपुरता मर्यादित नाही. नोबेल पारितोषिक विजेते अर्थशास्त्रज्ञ जोसेफ स्टिग्लिट्झ यांनी या परिस्थितीचे वर्णन जागतिक अर्थव्यवस्थेवर “ग्रेनेड फेकण्यासारखे” केले आहे. २० तारखेला,तेलाचे भाव १२० डॉलरवर पोहोचल्याने ट्रम्प यांनी 'तणाव कमी करण्या'वर जोर दिला.
अमेरिकेच्या लष्कराने बेटे ताब्यात घेण्याची दिलेली धमकी असो किंवा इराणची ‘शुल्क’ योजना असो, या दोन्ही गोष्टी हेच दर्शवतात की, हा अत्यंत महत्त्वाचा जागतिक सागरी वाहतूक मार्ग पुन्हा सुरू होण्यास बराच काळ लागेल. जोपर्यंत हा गोळीबार थांबत नाही, तोपर्यंत जागतिक पुरवठा साखळीला या ‘वाहतूक मार्गातील अडथळ्या’ची दीर्घकाळ चालणारी वेदना केवळ मुकाट्याने सहन करण्याशिवाय पर्याय नाही.
पोस्ट करण्याची वेळ: २० मार्च २०२६
